تبلیغات
علوم دامی , جیره غذایی گاو, بهداشت دام و طیور , پرورش بلدرچین, پرورش صنعتی دام - كنترل بیولوژیك در كشاورزی

علوم دامی , جیره غذایی گاو, بهداشت دام و طیور , پرورش بلدرچین, پرورش صنعتی دام

شنبه 1 اسفند 1388

كنترل بیولوژیك در كشاورزی

نویسنده: شیما   

 


*معرفی مكانیزم‌های اثر عوامل بیو كنترل*


كارشناسان همواره درجهت افزایش تولیدات كشاورزی كوشیده‌اند؛ از موانع مهمی كه همواره در این راه وجود داشته است، می‌توان به پیدایی آفات و بیماری‌های گیاهی اشاره كرد كه این عوامل قادرند حدود یك سوم محصولات تولیدی را نابود كنند و همین امر محققین را وادار به‌بهره گیری از علم گیاه‌پزشكی كرده است. اما باید به این نكته توجه كرد كه حفظ تعادل دراكثر مواقع به‌عنوان بهترین راه بیان می‌شود و درعلم گیاهپزشكی نیز همواره باید درپی كنترل خسارات آفات و بیماری‌های موجود بود و نه نابودی آن‌ها، به طوری‌كه نباید بیش از خسارات وارده بر محصولات كشاورزی، اقدام به اعمال روش‌های مبارزاتی كرد.



*اهمیت مبارزات غیرشیمیایی در گیاه‌پزشكی*


مبارزه‌ی شیمیایی از راه‌های مؤثر و مهم كنترل آفات و بیماری‌های گیاهی از سالیان بسیار گذشته تاكنون بوده است كه بشر همواره از آن بهره برده است، اما در سال‌های اخیر كارشناسان و متخصصان كشاورزی به دلایل متعددی كه در ادامه به آن اشاره می‌شود درپی یافتن راه‌هایی جدید برای جایگزینی با مبارزات شیمیایی هستند.

دلایل به‌كارگیری از روش‌های غیرشیمیایی:
1- اثرات زیان‌آور سم برروی حشرات و جانداران مفید
2- ماندگاری و اثر آلودگی اكثر سموم به میزان گوناگون در طبیعت
3- ذخیره شدن ماده‌ی مؤثره‌ی سم در طولانی مدت در بدن موجودات زنده و انسان
4- تأثیر زیان‌بار و اثر گیاه سوزی برخی از سموم بر روی گیاهان
5- هزینه‌ی بالای مبارزات شیمیایی
اما متاسفانه مبارزات شیمیایی به‌دلیل داشتن تأثیرات كوتاه مدت و سریع و از سویی به‌كارگیری آسان این نوع مبارزات، در مقایسه با مبارزات غیرشیمیایی، سبب شده است كه كشاورزان گرایش بیشتری به استفاده از روش‌های شیمیایی در كنترل عوامل خسارت‌زای تولیدات كشاورزی داشته باشند. این درحالی‌ست كه با توجه به موارد درپیش گفته شده، اهمیت استفاده از مبارزات غیرشیمیایی مشهود است.


*مبارزات غیرشیمیایی*


الف- مبارزه زراعی caltural control شامل:
1- تناوب زراعی
2- تیلر زدن و شخم
3- به‌كاربردن واریته‌های مقاوم
4- تغییر تاریخ كشت یا برداشت

ب- مبارزه مكانیكی mechanical control شامل:
1- جمع آوری دستی حشرات
2- جمع آوری برگ‌ها و شاخه‌های آلوده و سوزاندن آن‌ها
3- هرس شاخه‌های آلوده و...

ج- مبارزه فیزیكی physical control شامل:
1- سرما درمانی
2- گرما درمانی
3- استفاده از نور
4- استفاده از امواج رادیویی

د- مبارزه بیولوژیك biological control شامل:
1- استفاده از حشرات پارازیتوئید و حشرات پرداتور(شكارگر) جهت كنترل آفات و ...
2- استفاده از میكروارگانیسم‌های مفید جهت كنترل بیولوژیكی بیمارگر‌های گیاهی

هـ - مبارزه قانونی legislative control شامل:
مقررات قرنطینه‌ای داخلی و خارجی

ی- مبارزه تلفیقی شامل:
در خیلی موارد کاربرد باهم عوامل بیوکنترل و سموم شیمیایی سازگار با آن‌ها به‌صورت سینرویستی (تشدید شونده) باعث کنترل بیماری می‌شوند. این نوع تلفیق موفق در مورد عوامل بیوکنترل هم‌چون قارچ‌های coniothyrium minitans, talaromyces flavus و trichoderma viridae گزارش شده است. چنین رویكردی هنگامی تاثیر گذار است که هردو عامل، سازوكاری موثر ولی مستقلی روی بیمارگر داشته باشند.
برای نمونه قارچ t. harzianum قادرست با ترشح آنزیم‌های تجزیه كننده‌ی سلولز منجر به تخریب دیواره‌ی سلولی و افزایش حساسیت قارچ‌های بیماری‌زا به قارچکش‌ها ‌شود. البته درمواردی روابط ناسازگاری نیز میان عامل بیوکنترل و قارچکش دیده می‌شود.(brewer and larkin, 2005).


*تاریخچه و تعریف كنترل بیولوژیك*


واوه‌ی بیوکنترل اولین‌بار به‌عنوان بازداری جمعیت‌ حشرات توسط دشمنان طبیعی تعریف شد. در علم بیماری‌شناسی نیز با توسعه‌ی روش‌های كشت آزمایشگاهی میكروب‌ها، اصول كنترل بیولوژیك معرفی و از آن پس واوه آنتاگونیسم (به كارگیری عامل بیوكنترل) در علم میكروب شناسی رایج شد ( 1983 cook and baker).
از سویی کنترل بیولوژیک را به‌عنوان "کاهش در تراکم جمعیت یا فعالیت بیماری‌زایی بیمارگرفعال یا غیر فعال، توسط یک یا چند موجود زنده، به‌صورت طبیعی یا مصنوعی (ازطریق دستکاری شرایط محیطی، میزبان یا آنتاگونیست (عامل بیوكنترل)) و یا وارد کردن یك یا چند توده‌ی آنتاگونیست به مزرعه" معرفی کردند.
لازم به توضیح است، آکادمی ملی علوم آمریکا، تغییراتی را در این تعریف ایجاد کرد، به طوری‌که کنترل بیولوژیک به‌عنوان" استفاده از موجودات طبیعی یا تغییر یافته‌ی ون و فرآورده‌های ونی، برای کاهش اثر موجودات مضر و مناسب کردن شرایط برای موجودات مفید مانند گیاهان زراعی، حشرات و میکروارگانیسم‌های مفید" تعریف شد. این تعریف ساده‌تر و به صورت "کاهش در میزان جمعیت یا فعالیت بیماری‌زایی بیمارگر از طریق یک یا چند موجود به غیر از انسان" بیان شد.
شایان ذكر است تعریف فوق به‌عنوان قابل قبولترین و پرکاربردترین تعریف ارائه شده برایبیوکنترل است (gnanamanickam et al., 2002).



*كنترل بیولوژیكی بیماری‌های گیاهی (biological control)*


بازدارندگی عوامل بیماری‌زای گیاهی به‌وسیله‌ی برخی متابولیت‌های میكروبی در سال 1908 در بیماری شناسی گیاهی مطرح شد(baker, 1987). اصطلاح كنترل بیولوژیك نیز اولین‌بار در زمینه‌ی بیماری‌های گیاهی مطرح و اولین كوشش‌ها در مورد به‌كارگیری كنترل بیولوژیكی بیمارگرهای گیاهی از سال 1920 آغاز شد. در سال‌های اخیر موضوع كنترل بیولوژیكی عوامل بیماری‌زای گیاهی با استفاده از میكروارگانیسم‌های آنتاگونیست به‌خصوص باكتری‌های متعلق به سودموناس‌های فلورسنت از قبیل pseudomonas fluorescens و pseudomonas putida و تعدادی از گونه‌های جنس باسیلوس مثل bacillus cereus و bacillus subtilis در كنترل بیماری‌های قارچی و باكتریایی ریشه‌ی گیاهان زراعی مطرح شده است. میكروارگانیسم‌هایی كه در ناحیه‌ی ریزوسفر گیاهان زندگی می كنند گزینه‌ی مناسبی برای استفاده در روش‌های كنترل بیولوژیكی هستند زیرا ریزوسفر اولین پل دفاعی ریشه علیه بیمارگرهای خاكزی است (weller ,1988). ریزوسفرغنی از عوامل میكروبی است و ریزوباكتری‌های کلونیزه كننده‌ی‌ ریشه، نقش برجسته‌ای در این مكان دارند.
از میان ریزوباكتری‌های افزایش دهنده‌ی رشد گیاه، باكتری‌های متعلق به جنس pseudomonas به‌خصوص سودوموناس‌های فلورسنت از اهمیت ویوه‌ای برخوردار هستند، اگرچه برخی از سودوموناس‌های غیرفلورسنت نیز خواص ‌آنتاگونیستی قابل ملاحظه ای دارند(picard et al. 2000; weller,1988) . گروهی از میكروارگانیسم‌ها هم‌چون باكتری‌ها و قارچ‌های مفید با استفاده از مكانیزم‌های مختلفی سبب كنترل بیمارگرهای گیاهی می شوند كه در ادامه تعاریفی از آن‌ها ارائه می‌شود:
مكانیزم‌های بیوكنترل میكروارگانیزم‌های مفید و تعاریف آن‌ها:

1- تعریف تركیبات آنتی بیوتیك (production of antimicrobial compounds)
تركیبات آنتی بیوتیك متابولیت‌هایی هستند كه با اثرگذاری بر سیستم‌های حیاتی میكروارگانیزم‌ها سبب مرگ و یا توقف رشد آن‌ها می‌شوند. گروهی از باكتری‌ها و قارچ‌های مفید به‌وسیله‌ی تولید یك یا چند آنتی‌بیوتیك هم‌چون متابولیت‌های ضد قارچی (antifungal metabolite) (afm) سبب توقف رشد یا مرگ بیمارگر گیاهی می‌شوند كه این پدیده فرایند آنتی بیوز (antibiosis) نامیده می‌شود.
این تركیبات مانند؛ ammonia, butyrolactones, 2,4-diacetyl phloroglucinol (dapg), kanosamine, oligomycin a, oomycin a, phenazine-1-carboxylic acid, pyoluteorin, pyrrolnitrin, viscosinamide, xanthobaccin, zwittermycin a & volatile hcn. تركیبات تولید شده در كنترل بیمارگرهای گیاهی متعلق به قارچ‌های اامیست نقش دارد (sharma et al. 2002).


2- تعریف پارازیتیسم (parasitism or lysis)
عوامل پروبیوتیك با تولید آنزیم‌های خارج سلولی هم‌چون كیتیناز، گلوكاناز سبب تجزیه كردن دیواره‌ی سلولی قارچ‌های بیمارگر می‌شوند، تولید هم زمان آنزیم‌های كیتیناز و گلوكاناز دارای اثر تشدید كننده در تجزیه‌ی دیواره‌ی سلولی قارچ‌های بیماری‌زا هستند. بنابر نظر برخی محققین، پروتئاز تولید شده توسط سودوموناس‌های فلورسنت ممكن است باعث غیرفعال شدن آنزیم‌های هیدرولاز و توكسین‌های تولید شده توسط قارچ‌های بیمارگر شده و به این ترتیب موجب کاهش قدرت بیماری‌زایی ‌آن‌ها شود. این موضوع در مورد قارچ fusarium oxysporum به اثبات رسیده است.
قارچ verticillium chlamydosporium نیز با تولید آنزیم كیتیناز و پروتئاز و با كمك اندام مكینه‌ی خود قادر به پارازیته كردن تخم سیست نماتدglobodera sp و قارچhirsutella rhossiliensis پارازیت لارو نماتد heterodera schachtii هستند (perry & moens, 2006) .

3- تعریف رقابت برای جذب آهن (competition for iron)
رقابت یكی از مهمترین مكانیزم‌های بیوكنترل برخی از عوامل پروبیوتیك است بعضی میكروارگانیسم‌ها با تولید تركیباتی به نام سیدروفور با آهن سه ظرفیتی پیوند برقرار كرده و موجب به آن می‌شود كه تركیب حاصل به مصرف گیاه برسد و بدین صورت آهن را از دسترس بیمارگرهای گیاهی خارج می كنند. کلمه سیدروفور ریشه یونانی دارد و به معنی حامل آهن می‌باشد. این تركیب برای اولین بار در خاك‌های قلیایی به‌عنوان یك مكانیسم مهم در بازدارندگی قارچ بیمارگر fusarium oxysporum بیان شد. بیکر ( baker,1987). برای اولین بار به نقش سیدرفور در تحریك و افزایش رشد گیاه پی برد. سیدروفورها ساختار شیمیایی متفاوتی دارند و 44 نوع از آن‌ها تا كنون شناسایی شده است. شرایط محیطی بر میزان تولید سیدروفورها بسیار تاثیر می گذارند.

4- تعریف افزایش مقاومت القایی
گیاهان به‌طورعمده با دو شیوه در مقابل پاتوژن‌ها از خودشان دفاع می کنند. 1- واكنش‌های ساختاری، كه در واقع موانع و سدهای فیزیکی گیاه هستند و این ساختار مانع از نفوذ و انتشار بیمارگر در گیاه می‌شوند. 2- واکنش‌های بیوشیمیایی که در سلول‌ها و بافت‌ها اتفاق می‌افتد که نتیجه‌ی آن‌ها تولید موادی است که برای بیمارگر سمی هستند یا شرایطی را ایجاد می‌کنند که مانع رشد بیمارگر در گیاه می شود(agrios, 2005). این مکانیسم‌ها ممکن است از پیش وجود داشته باشند یا در اثر تحریک‌های بیمارگر یا عواملی دیگر مثل باکتری‌های مفید ریشه ایجاد شوند. در نتیجه این تحریک‌ها، سیگنال‌های مقاومت تولید و درسراسر گیاه پخش می شوند. این سیگنال‌ها باعث تحریک پروتئین‌های تنظیم کننده‌ی بیان ون‌های مقاومت شده و موجب بیان این ون‌ها (فعال شدن ون‌ها) در سراسر گیاه می‌شوند. درپی بیان ون‌های مقاومت، مقاومت سیستمیک ایجاد می‌شود. یک نوع دیگر از القای مقاومت بیولوژیکی در اثر کلونیزاسیون ریشه‌ی گیاهان به‌وسیله‌ی باکتری‌های مفید مثل p. fluorscens انجام می‌شود که به آن مقاومت القائی سیستمیک (induced resistance) (isr) می گویند. این نوع مقاومت در سال 1990 توسط وان پیر وهمکاران گزارش شد ( bakker, 2003).
باكتری های زیر سبب افزایش مقاومت القایی گیاهان نسبت نماتدها می گردند:
burkholderia spp., pseudomonas spp., bacillus spp. & agrobacterium radiobacter

تعریف كلنیزاسیون ریشه توسط عوامل پروبیوتیك:
كلنیزاسیون شرط لازم و ضروری برای عامل بیوكنترل محسوب می شود . كلنیزه كننده‌ی قوی ریشه میكروارگانیسمی‌ست كه به فضای میان سلولی لایه‌ی اپیدرم و بافت كورتكس نفوذ كرده و یا محكم به سطح ریشه می چسبند و با شستن شدید نیز باقی می مانند (haas & defago, 2005). توانایی یك آنتاگونیست در كلونیزه كردن ریشه یك شرط مهم در توانایی آن برای كنترل بیماری‌های ریشه است. در بیشتر موارد، شكست در بهره برداری از باكتری‌ها به كلنیزه شدن ضعیف ریشه، توسط آن‌ها مربوط می‌شود، این امر می تواند به خود باكتری و یا مربوط به عوامل محیطی (زنده و غیرزنده) باشد. ویوگی‌هایی نظیر سرعت رشد، كشش شیمیایی به سمت ترشحات ریشه و تحمل پتانسیل اسمزی پائین، میزان اینوکلوم (جمعیت)، سن و رقم گیاه وشرایط محیطی بر كلنیزاسیون موفقیت‌آمیز ریشه توسط باكتری تاثیر دارند.

عوامل موثر بر بیوكنترل بیمارگرهای گیاهی:
عوامل مختلفی بر بیوكنترل بیمارگرهای گیاهی توسط میكرو ارگانیزم‌های مفید نقش دارند.
عوامل غیر زنده شامل:
1- شرایط محیطی ( دما، نور)، 2- نوع خاك (ph، مواد غذایی، رطوبت)، 3- مواد شیمیایی (قارچ كش‌ها، علف كش‌ها).
عوامل زنده شامل:
1- نوع میزبان (گیاه)، 2- میكرو ارگانیسم‌های بومی گیاه میزبان، 3- نوع بیمارگرهای گیاهی.
اگرچه كنترل بیولوژیك توسط ریزوباکترهای افزایش دهنده‌ی رشد گیاه دستاوردی قابل قبول است اما میزان ثبت عوامل کنترل زیستی برای استفاده‌ی‌ تجاری بسیار كم است. تکنولوژی هنگامی پویا می‌شود که یافته‌های پژوهش از آزمایشگاه به مزرعه منتقل شود. اما استفاده از باکتری‌های آنتاگونیست ممکن است تحت شرایط مزرعه در کنترل بیماری‌ها تاثیری متوسط داشته و یا بدون اثر باشد. برای رفع این مشکل سوسپانسیون باکتری‌های آنتاگونیست باید در حامل‌های معینی تثبیت شده و به صورت فرمولاسیون‌هایی برای کاربرد آسان، سهولت حمل و نقل، نگهداری طولانی مدت، حفظ قدرت حیات و افزایش کارایی در مزرعه و تجاری سازی مورد استفاده قرار گیرند.(nakkeeran et al. 2005)



منابع references

1.احمدزاده ، م.1381. بررسی اثر ریزوباکتریهای آنتاگونیست از جنسهای pseudomonas و bacillus علیه بیماریهای پوسیدگی بذر و مرگ گیاهچه لوبیا و مطالعه مکانیسم های آنتاگونیستی آنها. رساله دکتری، دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران. 146 صفحه.
2.سارانی، ش. ا. 1384. کنترل بیولوژیکی rhizoctonia solani kuehn عامل مرگ گیاهچه کلزا با استفاده از برخی باکتریهای آنتاگونیست. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم باغبانی و گیاهپزشکی، دانشگاه تهران. 138 صفحه.



1agrios, g.n., 2005. plant pathology. 5th ed. academic press, london
2baker, k.f. 1987. evolving concepts of biological control of plant pathogens. ann. rev. phytopathol. 25: 67-85
3bakker, p.a.h.m., pieterse, r. l.x., and van loon, l.c. 2003. understanding the involvement of rhizobacteria mediated induction of systemic resistance in biocontrol of plant diseases. can. j. plant pathol. 25: 5–9
4brewer, m.t., larkin, r.p. 2005. efficacy of several potential biocontrol organisms against rhizoctonia solani on potato. crop protection 24: 939–950
5cook, r.j. and baker, k.f. 1983, the nature and practis of biological control of plant pathogens . a. p. s. st. paul, minnesota, u. s. a
6delany, i., sheehan, m. m., fenton, a., bardin, s., aarons, s. and oُ gara, f. 2000. regulation of production of the antifungal metabolite 2,4-diacetylphloroglucinol in pseudomonas fluorescens fl13: genetic analysis of phlf as a transcriptional repressor. microbiol. 146: 537-546
7gnanamanickam, s.s., vasudevan, p., reddy, m.s., defago, g., and kloepper, j.w. 2002. principles of biological control. in: biological control of crop diseases. gnanamanickam, s. s. (ed.). crc press netherlands. 450pp
8haas d., & défago, g. (2005). biological control of soil-borne pathogens by fluorescent pseudomonads. nature reviews microbiology, published online10 march 2005, doi:10.1038/nrmicro1129.[تنها کاربران عصو میتوانند لینکها را مشاهده کنند. ]
9kishore, g. k., pande, s., & podile, a. r. (2005). biological control of late leaf spot of peanut (arachis hypogaea l.) with chitinolytic bacteria. phytopathology, 95, (in press)
10kloepper, j.w., leong, j., teintzte, m. and schroth, m. n. 1980. pseudomonas siderophores: a mechanism explaining disease suppressive soils. current microbiol. 4: 317-320
11manjula, k., kishore, g. k., & podile, a. r. (2004). whole cells of bacillus subtilis af 1 proved effective than cell free and chitinase-based formulations in biological control of citrus fruit rot and groundnut rust. canadian journal of microbiology, 50, 737-744
12nakkeeran, s., dilantha feenando, w. g. and siddiqui, z. a. 2005. plant growth promoting rhizobacteria formulation and its scope in commericialization for the management of pests and diseases. z.a. siddiqui (ed.), pgpr: biocontrol and biofertilization, springer, dordrecht, the netherlands, pp257-296
13perry, r. n., & moens, m. (2006). plant nematology. cab international press. uk. 447 pp
14picard, c., di cello, f., ventura, m., fai, r. and guckert, a. 2000. frequency and biodiversity of 2,4- diacetylphloroglucinol -producing bacteria isolated from the maize rhizosphere at different stages of plant growth. appl. environ. microbiol. 66: 948-955
15sharma, a., johri, b. n., sharma, a. k., & glick, b. r. (2003). plant growth-promoting bacterium pseudomonas sp. strain gfp(3) influences iron acquisition in mung bean (vigna radiata l. wilzeck). soil biol. biochem., 35, 887-894
16weller, d. m. 1988. biological control of soilborne plant pathogens in the rhizosphere with bacteria. ann. rev. phytopathol. 26: 379-407

www.shamiz.ir

نظرات() 
traffic rider cheats
چهارشنبه 9 اسفند 1396 02:50 ق.ظ
وب سایت فوق العاده بسیاری از اطلاعات مفید در اینجا
من آن را به برخی از pals انها ارسال می کنم علاوه بر به اشتراک گذاری در خوشمزه است.
و البته، برای تلاش های شما ازتون سپاسگذاریم!
Analisa
جمعه 17 آذر 1396 10:51 ب.ظ
When I initially left a comment I seem to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and from
now on whenever a comment is added I recieve 4 emails with the exact same comment.
Is there a way you can remove me from that service?
Thanks!
real psychic readings
دوشنبه 8 آبان 1396 07:29 ب.ظ
هر آخر هفته من از این وبسایت بازدید می کنم، چون من از لذت لذت می برم، زیرا این سایت ها در واقع مواد خنده دار بسیار جالب نیز هستند.
std testing near me
دوشنبه 8 آبان 1396 07:27 ب.ظ
ضرب و شتم فوق العاده! من آرزو میکنم تا زمانی که اصلاحش کنی، شاگردی کنی
وب سایت شما، چگونه می توانم برای یک وب سایت وبلاگ عضو شوید؟ حساب من به معامله مناسب کمک کرد.
من کمی از این پخش تلویزیونی شما آگاه بودم
ایده واضح روشن
cheap telephone psychics
دوشنبه 8 آبان 1396 01:32 ب.ظ
ما یک گروه از داوطلبان هستیم و یک طرح جدید با نام تجاری جدید در جامعهمان ایجاد میکنیم.
سایت شما با اطلاعات مفیدی برای کار در اختیار شما قرار داد. شما یک روند چشمگیر و کل ما را انجام داده اید
محله احتمالا از شما سپاسگزار خواهد بود.
anonymous std testing
دوشنبه 8 آبان 1396 01:28 ب.ظ
داستان باورنکردنی وجود دارد. پس چه اتفاقی افتاد؟ موفق باشید!
myfreecams token hack
یکشنبه 30 مهر 1396 02:39 ق.ظ
این موضوعی است که نزدیک به قلب من است...

بهترین آرزوها! هرچند که اطلاعات تماس شما کجا هستند؟
real psychics
یکشنبه 16 مهر 1396 08:05 ب.ظ
برادر من پیشنهاد کرد که من ممکن است این وبسایت را دوست داشته باشم. او کاملا درست بود.
این پست واقعا روزم را ساخت. شما نمیتوانید تصور کنید که چقدر زمان صرف شده برای این اطلاعات صرف شده است.
با تشکر!
Joellen
دوشنبه 16 مرداد 1396 11:53 ب.ظ
I believe this is among the so much vital info for
me. And i am glad studying your article. But want
to observation on some basic issues, The website taste
is ideal, the articles is actually excellent : D.
Just right process, cheers
bethannqadir.wordpress.com
جمعه 22 اردیبهشت 1396 12:58 ب.ظ
You can definitely see your enthusiasm within the article you write.
The arena hopes for more passionate writers such as you who are not afraid to
say how they believe. At all times follow your heart.
tallertina.bcz.com
چهارشنبه 20 اردیبهشت 1396 01:22 ب.ظ
Just what I was looking for, thank you for
putting up.
BHW
یکشنبه 20 فروردین 1396 01:35 ب.ظ
whoah this blog is fantastic i like reading your articles.
Keep up the good work! You recognize, a lot of individuals are hunting round for this information, you
can help them greatly.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :